AÇIKLAMALAR
MATTA
1:1 Mesholunmuş. Önceki çağlarda peygamberlerin ve kralların başına yağ dökülür, bu insanlar
çağrıldıkları işe böylece atanırdı.
Bu uygulama onların Tanrı hizmetine
getirildiğini belgelerdi. İsa’yı kurtarıcı
atayan Tanrı O’nu kendi Ruhu’yla ve
güçle meshetti. Bu nedenle O, Tanrı’nın
Mesih’idir (bkz.
Habercilerin İşleri 10:38).
1:21 Yehoşua. ‘Tanrı kurtarır’ anlamını taşır. Bu adın kısaltılmışı İsa’dır. İsa adı İbranice
ve Yunanca’da raslanmayan bir halk kullanımıdır.
1:21 İsrailliler kendilerinden Tanrı halkı diye söz ederdi. Bu nedenle onlara
kısaca Halk
denirdi; Onlar ulusları Halk olarak görmezdi.
2:1 Herodes olarak bilinen kralların ilki. Büyük Herodes diye tanınan bu adam İ.Ö. 40-4
yılları arasında Roma imparatorunun
desteğiyle Yahudiler’in Kralı olarak egemenliğini saptadı (bkz. 14:1; Habercilerin İşleri 12:1).
2:4 Yahudiler arasında ruhsal yasaları korumakla görevlendirilenler. Yasalarla
uğraşan yorumcular. Bunlar yeni yetişen
kuşaklara ruhsal yasanın gereklerini
ve uygulanışını öğretirdi.
2:11 Yeni doğan çocuğa sunulan bu üç armağandan altın O’nun hükümranlığını, günlük
–tütsü olarak kullanılan bir çeşit ağaç
sakızı– Tanrı yanından başrahibimiz
olarak gelişini, mür
–lavanta yapımında kullanılan bir çeşit
sarı ağaç sakızı– ise İsa’nın kurbanlık
kuzu olmaya geldiğini
anlatır. Mür cesetlerin gömülmeye hazırlanışında
kullanılırdı.
2:22 Herodes’in büyük oğlu II. Herodes:
Yalnız iki yıl krallık edebildi.
3:1 Bu ad gerçekte Yuhanna’dır. Arapça’da Yahya diye tanındığından, Yahya adı
kullanılmıştır.
3:2 Yaratan’ın oluşturduğu barış, düzen, esenlik ortamı, İsa’nın gelişiyle kişiye
sunulan ve iç yaşamda etkisini belirten
Tanrı hükümranlığı. Mesih’in yeniden
gelişinde tüm evreni kapsayacak.
3:7 Yahudiler’in önde gelen dinsel topluluğu. Çok tutucu ve biçimciydiler. Harflere
ve törelere her ayrıntıda bağlılıklarıyla
tanınırlardı.
3:7 Yahudiler’in öbür dinsel topluluğu. İnanç konularını zamanın koşullarına
uydurarak yorumlarlardı. Melekleri,
ölümden dirilişi, son yargıyı tümden
yadsırlardı.
4:15 Diri Tanrı’ya tapınmayan, yalancı tanrılara bağlı insanlar için kullanılan
bir söz.
4:19 İnsan avcıları: İnsanları günahtan dönüşe çağırmaya, Tanrı’ya bağlanmaya
yöneltenler.
4:23 İncil, Evangelion. İncil sözü
halk dilinde alışılmış Arapça bir kullanımdır.
Sevinç Getirici Haber, Yunanca Evangelion’un
öz anlamıdır.
5:1 İsa bölgenin dağlık olmasından yararlanarak topluluklara buradan sesleniyor.
Eski amfiteatrlar da dağ yamaçlarında
yapılır, böylece topluluklara seslenme
kolaylığı sağlanırdı.
5:1 İsa on iki öğrenci seçti; onlara özel yetkiler verdi, onları Sevinç Getirici Haber’i yaymaya gönderdi.
İsa’nın öğretisini benimseyen O’nun
öğrencisidir. Öğrenciler için kullanılan
öbür adlar Haberci,
Havari, Resul, Elçi’dir (bkz.
10:1-4).
5:22 O zamanlar İsrail ülkesi Roma egemenliği altındaydı. İsrailliler’in işlerine
bakan yetmiş kişilik bir İhtiyar
Kurulu (Sanhedrin)
vardı. Toplumun ileri gelenlerinden
oluşan bu kurulun yetkilerini Romalılar
çizerdi.
5:27 Evlilik dışı cinsel bağlantı ile
rasgele
cinsel ilişki, Yunanca aslında iki
ayrı kullanımdır: Moiheia
ve Porneia.
Birincisi zina anlamına, ikincisi ise
evli olmayanların birbiriyle düşüp kalkması
anlamına gelir. Bunların Türkçe’de tam
karşılığı yoktur.
5:46 İsrail ülkesini yönetiminde tutan egemen Romalılar yararına yurttaşlarından
vergi toplayan işbirlikçi azınlık. Matta
bu kuşaktandı (bkz. 10:3). Halk onları sevmezdi. Tutumları
kaba, davranışları kapkaççıydı (bkz.
Luka 3:12,13; 18:10-14;
19:1-10).
6:24 Mammon: Yeryüzündeki geçici varlığı ve zenginlikleri simgeleyen bir yalancı tanrı
(bkz. Luka 16:9; 11:13’teki açıklamaya).
8:4 Tapınakta Tanrı’ya sunular sunmakla görevli kişi. Cüzamlının paklandığını
belgelemeye yetkili din adamı (bkz.
Levililer 13:49; 14:2-32).
8:20 İsa kendini İnsanoğlu diye adlandırır.
Tüm insanlığı temsil
eden İyi İnsan.
9:7 Tarsus’lu Saul’un yücelerden ona görünen ve konuşan Mesih’le karşılaşması;
yaşamının bambaşka bir yön alması. Bu
olgu Habercilerin İşleri’nde üç kez
anlatılır: 1.
Yazar Luka’nın kaleminden (9:1-9),
2. Pavlos’un kendi ağzından Yahudilerin dinsel kurulu karşısında (22:5-11),
3.
Romalı kral Agrippa önünde (26:12-14).
Bunları dikkatle okuyan,
ilk bakışta bazı ayrılıklar görür. Üç
anlatının kimlere doğrultulduğuna dikkat
edilsin. Okuyucuların, dinleyenlerin
özelliği göz önünde bulundurulsun. Şam
yolunda Saul’un dirilen Mesih’le ani
karşılaşması, nesnellikten öznelliğe
geçen doğaüstü tarihsel-tanrısal olgudur.
Mesih düşmanı Saul’u bambaşka bir aşamaya
getiren, daima buna değinilen tanrısal
sonuçlama. Olgunun üç kez konu edilmesi
amaçsız bir yineleme sayılmamalı. 9:7
ile 22:9 arasında göze görünür bir başkalık
vardır. Bunlar ikinci sırada kalan ayrıntıdır.
Konuda öz olgu düşman Saul’un dirilen
Mesih’le karşılaşması, bunun sonucunda
yaşamının bambaşka bir yön buluşudur.
Herhangi bir olgunun bir kaç kez anlatılmasında
araya bazı ayrıntılar girebilir, ama
olayda vurgulanan konu nedir? Saul’un
dirilmiş Mesih’le yüzyüze gelmesi yaşamının
taptaze yönteme girmesi. Öz budur. Okuyucunun
dikkati bunlarda odaklanmalı.
9:8 Topluluğun karşısında kimsenin yapamadığı işleri yapan bir insan vardı. Bu,
halkı korkuttu. Böylesi yetki ancak
Tanrı’yla ilgili olabilirdi.
9:15 İsa soyut bir açıklamayla kendisinin Güvey,
inanlılarının da düğün
çağrılıları olduğunu bildiriyor. Soyut
dille somut gerçekleri tanımlama sanatı
İsa’nın göksel değerleri öğretmek için
her vakit kullandığı bir yöntemdir.
Soyut dilin anlamına girmeden İsa’nın
sözlerini kavrayabilmek güçtür (bkz.
Matta 25:1-12; Yuhanna 3:29; II.Korintoslular
11:2; Efesoslular 5:24-27,32).
9:30 İsa’nın amacı mucizeleriyle gücünü kanıtlamak değildi. Bu nedenle, olaylar
dizisinin çevreye yayılmasını yersiz
ve gereksiz buluyordu.
10:4 Roma egemenliğine karşı eylemi gerekli sayanlar. Bunlar kurdukları bir örgütle
Romalılar’a karşı direnişi yürütmekteydi.
Öğrencilerini yepyeni bir ilişkiye yönelten
İsa onları toplumun her kesiminden seçmişti:
Balıkçılar, gümrük vergisi toplayanlar,
devrimciler, bir de İsa’yı ele veren
Yahuda. Bunların on biri sonuna dek
İsa’ya bağlı kaldı ve Sevinç Getirici
Haber’i yaydı.
10:15 Tanrı taşkın günahları yüzünden Sodom ile Gomorra’yı gökten ateş göndererek
yaktı (bkz.
Yaratılış 19. bölüm). Yaratan’ın
son yargılaması öncekilerden sert olacak.
10:22 İ.Ö. 164’te Antiokus Epifanes tapınağı murdarlaştırmıştı. Sonradan Yahuda
Makabeus onu yeniden onararak Tanrı’ya
adadı. Bu yıldönümü daima coşkuyla kutlanırdı.
10:36 İsa’ya iman en yakın kişilerin bile arasını açabilir (bkz. ayet 21,22).
10:38 Soyut kullanımın belirgin örneği. Burada haç elle tutulan, gözle görülen
tahta maden ya da taş parçası değildir;
haç işkenceleri, baskıları, saldırıları,
bunalımları, ölümü betimler (bkz.16:24;
Galatyalılar 6:14).
10:39 Canın gerçek mutluluğu onu yitirmeye hazır olmaktadır. İsa bu ilkeyi şu canlı
simgeyle anlatıyor: “Doğrusu
size derim ki, buğday tanesi yere düşüp
ölmezse, tek başına kalır. Ama ölürse
bol ürün getirir” (Yuhanna 12:24).
11:13 Yahya’ya dek tüm peygamberler Mesih’i açıkladı. İsa Mesih Tanrı hükümranlığını
insanlara yaydı, bireyleri ona çağırdı.
İsa simgesel dille her engele ve baskıya
karşın ruhsal hükümranlığın sürekli
olarak yayıldığını, değerlendirmesini
bilen kişilerce bulunduğunu belirtiyor.
11:14 Yahya’nın gelişinden dört yüz yıl önce, Tanrı Eski Antlaşma’da onun İlyas
Peygamber andırışında geleceğini ve
Mesih İsa’nın habercisi olacağını açıkladı
(bkz. Malakya 3:1; 4:4-6).
11:23 Eski Antlaşma çağında Şeol (Hades),
ölülerin toplandığı yer olarak tanınırdı.
Yeraltındaki bu yere kapatılan bir daha
oradan çıkamazdı (bkz.
Yeşaya 57:9; Eyub 11:8; Amos 9:2).
12:1 Şabat (Cumartesi) –haftanın yedinci günü– Yahudiler’in dinlenme ve tapınma
günüdür. O gün hiçbir işe el sürememek
bıktırıcı bir alışkanlık olmuştu.
12:5 Rahipler her Şabat günü kurban keserek gerekli sunuları sunar, böylece çalışma
yasağına uymamış olurlardı (bkz.
Çölde Sayım 28:9,10).
12:18-21 İsa’nın yeryüzünde kimseye kötülük etmeden engin yüreklilikle sürdürdüğü
hizmeti yaklaşık yedi yüz yıl öncesinden
haber veren tanrısal peygamberlik sözü.
13:52 Göksel hükümranlığı olumlu yolda değerlendiren dinsel yorumcu, Eski Antlaşma’nın
ruhsal zenginliğini ve Yeni Antlaşma’nın
barışsal düzenini yaşamında yansıtır.
14:1 İsa doğduğunda O’nu öldürmeye kalkışan kral Herodes’in aynı adı taşıyan oğlu Herodes Antipas.
14:4 Kral Herodes kardeşi Filippos’un karısı Herodya’yı sevdi, onu kocasından
ayırıp yanına aldı. Yahya erdemli davranışla
bu kötülüğü kınadı, ikisini de eleştirdi.
Kutsallık ilkesiyle, erdemli görüşle
Tanrı’ya hizmette bulunan Yahya bu tutumu
sonucunda başını yitirdi (bkz.
Luka 3:19,20).
14:33 Tanrı yetkisiyle yapılabilen işlere tanık olan öğrenciler, İsa’nın Tanrı
Oğlu olduğunu açık açık bildirdiler
(bkz.
11:27).
15:2 Ellerden başlayarak, bardağa çanağa varıncaya dek bütün bu yıkamalar temizlenmekle
değil, töreleri görenekleri uygulamakla
ilgili biçimsel alışkanlıklardı.
15:22 Yahudi olmayan. Yahudi halkının ruhsal hakları dışında
kalan.
15:27 Bu ilgi çekici olay ve konuşma uluslardan gelen bir kadının etkin imanını
belgeledi. İsa böylesi saf saltık imanı
olanın Tanrı’nın kayrasından ve iyiliğinden
yoksun bırakılamayacağını vurguladı.
16:4 Bu istek daha önce bildirilmişti (bkz.
12:38-41). İsa yine aynı yanıtı
veriyor. Bu insanların tüm merağı bir
belirti seyretmekti. Belirtilerin en
görkemlisi olan –Yunus olgusuyla tanımlanan–
İsa’nın ölümünü ve üçüncü günde dirilişini
görecekler, ama buna inanmayacaklar.
16:18 Petros adının anlamı Kaya’dır. İsa bu adı bir simge niteliğinde kullanarak,
ileride olacak bir gerçeği açıklıyor.
16:18 Kilise’nin anlamı Çağrılanlar Topluluğu’dur.
Kilise bir yapı değil, yeryüzünü dolduran
Mesih inanlılarının toplumudur.
16:28 İsa ölümünden önce ve dirilişinden sonra öğrencilerinden bazılarına gelecek
hükümranlığının ilgi çekici görünümlerini
açıkladı. Bu bildiriyi izleyen olay
bunların ilkidir.
17:3 Musa’yla İlyas: Eski Antlaşma çağının en güçlü, en yetkili iki peygamberi.
17:9 Tanrı’nın üç öğrenciye açıkladığı görkem, ölüler arasından dirilecek olan
İsa’ya ilişkin özel açıklamaydı. O’nun
dirilişine dek hiç kimseye bildirilmeyecekti.
17:12 Yahya’nın gelişinden yaklaşık dört yüz yıl önce Eski Antlaşma’da onun İlyas
peygamber andırışında geleceği, İsa’ya
öncülük edeceği açıklandı (Malakya 3:1; 4:4-6). Yahya’nın yaşamı
İlyas peygamberin karşılaştığı baskıları
ve saldırıları akla getirir. Tıpkı İlyas
gibi, Yahya da insanların kinine uğradı,
aşağılandı, sonunda da öldürüldü (bkz.
14:1-12).
Mesih böylece kendisine de her kötülüğün
uygulanacağını, sonundaysa öldürüleceğini
açıklamış oluyor.
18:24 On bin talant. Talant bir işçinin
on beş yılda kazananbileceği paraydı.
20:17 Yeruşalim kentinin yüksek bir tepede olması nedeniyle, oraya gitmekten ya
da oradan ayrılmaktan çıkmak,
inmek diye söz edilir.
20:19 İsa çekeceği işkenceleri, ölümünü, dirilişini, üçüncü kez olarak önceden
bildiriyor (bkz.16:21;
17:22,23).
21:11 Topluluğun görüşü peygamber kavramına kısıtlanmıştı. Birkaç gün sonra İsa’nın
çarmıha çakılmasına tanık olacaklar,
O’nu açıklanan Kurtarıcı olarak görecekler.
21:45 İsa’nın çarmıha çakılmadan önce anlattığı bu soyut olay, peygamberlikle ilgili
tanımlamadır. Tanrı dinsel yöneticileri
topluma ilişkin ruhsal sorunlardan sorumlu
tuttu. Ama onlar buna aldırmadı. Uyarıcı
olarak gönderilen peygamberlere çok
sert davrandılar. Oysa sorumluluklarını
karşılamak zorundaydılar. Tanrı peygamberlerden
sonra yeryüzüne Oğlu’nu gönderdi. O’nu
öldürdüler. Sonunda Tanrı bu insanlardan
her yetkiyi çekip aldı. Anlatılanları
duyanlar somut gerçeği kavradı, İsa’ya
karşı taşkınlıkla homurdandılar.
22:16 Roma uydusu, kral Herodes’e bağlı işbirlikçi partiden olanlar. Bunlar, “Senin
düşmanın benim düşmanımdır” ilkesine
uyarak din biçimcisi Ferisiler’le İsa
Mesih’e karşı elbirliği ettiler; ayrımlarını
unutuverdiler.
22:17 İ.Ö. 31 yılında, İmparator Avgustus’un yengisiyle başlayan ve Neron’un ölümüyle
(İ.S. 68 yılı) sonuçlanan dönemde Roma
imparatorlarına verilen ad.
22:17 Ferisiler’in öne sürdüğü sorunun ne denli kurnazlıkla tasarlandığı belirgindir.
Sözü edilen vergi zorunluluğu genellikle
uygulanmıyordu. İsa onlara, “Vergiyi
ödeyin” derse, kendisini işbirlikçilikle
suçlayacaklardı. “Hayır, vergiyi ödemeyin”
dese, bu kez O’na düzeni bozucu diyeceklerdi.
22:19 Bir dinar. İsa’nın kendine özgü yanıtı tümünü susturdu ve bireyin devlete
karşı yükümlülüğünü açığa çıkardı
.
23:5 Başta ve kolda taşınan, üstünde ayetler ya da dualar yazılı bağlar. Eski
Antlaşma’daki bir buyruktan doğan bu
alışkanlık, İsa’nın kesinlikle suçladığı
biçimsel bir gösterişe dönüşmüştü. Başlangıçta
verilen buyruk simgeselken biçime, kupkuru
ananelere eğilimli din kuşaklarınca
yozlaştırıldı. Tanrı Eski Antlaşma’da
şöyle buyurmuştu: “Bu
sözlerimi yüreğinize ve canınıza koyacaksınız.
Simge niteliğinde onları elinizin üstüne
bağlayacaksınız ve gözlerinizin arasında
alın bağı olacak” (Yasanın Tekrarı 11:18).
Tanrı’nın verdiği bu ruhsal buyruğun
göreneksel bir batılcılığa dönüştürülmesini
İsa kesinlikle kınadı.
23:5 O çağın giysilerinde, eteğin dört kenarında bulunan saçak püskülleri. Bunlar
simgesel olarak Tanrı buyruklarını unutturmamayı
amaçlıyordu. Oysa biçim ve töre meraklıları
onları gösteriş için sergilemek yolunu
tuttu (bkz. Sayılar 15:37-41).
23:23 Kazancın ve varlığın onda birini Tanrı’ya ayırmak ilkin İbrahim’e buyrulan
çok eski bir yükümlülüktür (bkz.
Yaratılış 14:20; 28:22). İsa bu
alışkanlığın yanı sıra önem taşıyan
ruhsal yükümlülükleri vurgular.
25:15 Efendi ilkine beş, ikincisine iki, üçüncüsüne bir talant verdi. Bugünkü altın
karşılığıyla bir talant yaklaşık bir
çubuk altın olarak değerlendirilir (bkz. 18:24).
26:1-2 Passah kutlayışında İsrailliler Tanrı buyruğuyla Mısır’da kölelikten kurtulurken,
kapı süvelerini kanla sıvamak için sundukları
kurbanı anarlardı (bkz. Mısır’dan Çıkış 12). İsrailliler’in
Passah’ı kutlayışı, Nisan ayında dolunayı
hemen izleyen Şabat’a rastlar.
26:17 İsrailliler Mısır’da kölelikten kurtulurken, ivedilikle ekmeklerini mayasız
hamurla pişirdiler. Bu tarihsel olay
çağlar boyu tüm kuşaklarca bir anı niteliğinde
kutlanmaktadır (bkz.
Mısır’dan Çıkış 12:18-20).
26:24 Kötülüğü yeğleyenin kişisel sorumluluğu belirtiliyor (bkz. 18:7).
26:39 Günahsız İsa’nın günahlı sayılması. Günahlılar yerine günah olması, en kötü
günahlı gibi çarmıha çakılması. Özü
kutsallık olan İsa’ya işkenceden ve
bedensel ölümden çok daha ağır gelen
buydu.
26:53 Lejiyon sözü ilkin Roma askeri
kıtası için kullanıldı. Bu kıtanın sayısı
yaklaşık altı bin askerdi.
27:16 Bar-Abbas Yeruşalim’de ayaklanmaya katılmış, adam da öldürmüştü. Ölüm yargısı
giyen bu suçlunun kurtulması olanaksızdı.
Herkes onun suçluluğunu biliyordu. İsa’da
ise kimse bir suç bulamadı. Ama ölüm
yargısı giyen serbest bırakıldı; İyi
İnsan ölüm yargısı giydi.
27:32 Kuzey Afrika’nın önemli bir kenti.
27:45 Güneş tutulması değil.
27:51 Tapınağın heykel diye bilinen
cemaat bölümünü, debir
denen ve en kutsal yer olan, sadece
başrahibin, o da yılda bir kez kurbanın
kanını getirerek girebildiği iç bölümden
ayıran özel perde (bkz. Mısır’dan Çıkış 26:31-33).
27:52 Ölüm Uyku olarak anlatılır. Ölüler
de Uyuyanlar
diye. Bu, ölülerin son dirilişi değil,
özel bir diriliştir.
27:62 Hazırlık Günü: Cuma. Kutsal Gün
olan Şabat’tan
(Cumartesi) önceki gün. Yahudiler’in
Şabat’a
gerekli hazırlıkları yaptıkları gün.
Çünkü Şabat’ta
hiçbir iş görmemeleri gerekirdi.
27:65 Konu edilen kolcular başrahibin buyruğu altındaki Yahudiler’di. Valinin buyruğundaki
askerlerse Romalı’dır (bkz.
27:27).
28:1 Haftanın ilk günü: Pazar. İsa’nın ölüler arasından dirilişi Pazar sabahı
oldu. Bu yüzden Mesih inanlıları bu
günü tapınmaya ayırır, onu Rabbin günü
olarak anarlar (bkz.
Vahiy 1:10)
28:19 İsa Mesih’e iman eden birey O’nun ölümü ve dirilişiyle özdeşliğini betimlemek
için Baba, Oğul, Kutsal Ruh adına suya
gömülerek, başka bir inanlı tarafından
vaftiz edilir (bkz.
Romalılar 6:2-5).
MARKOS
5:9 5000-6000 kişilik bir Roma alayı. Cinlerin ne denli kalabalık olduğunu, adamın
kişiliğini nasıl çaldığını betimleyen
bir durum (bkz. Matta 26:53’teki
açıklamaya).
9:50 Soyut kullanımda tuzun koruyan, tat veren, susuzluk getiren bir nesne olmasıyla
ilgili gerçek. Mesih’in inanlılarına
verilen buyruk şudur: “Sözünüz her zaman cana can katar nitelikte
ve tuzla tatlandırılmış olsun” (Koloseliler
4:6). Tanrı
Eski Antlaşma’da tuzu antlaşma simgesi
olarak tanımladı, sunuların tuzlanmasını
buyurdu (bkz. Levililer 2:13; Çölde Sayım 18:19; Hezekiel
43:24). Herkesin ateşle tuzlanacağına
değinen İsa, inanlılarının baskılara,
saldırılara uğrayacağını, bu çetin denenmelerin
Mesih’e bağlılığı pekiştireceğini ve
konuya bambaşka bir boyut katacağını
soyut dille bildiriyor.
10:38 Soyut teknikle konuşan İsa çarmıha çakılmasını ve ölümünü içilmesi güç bir
bardak, katlanılması çetin bir vaftiz
niteliğinde tanımlıyor. Soyut tekniğe
alışkın olmayanın bu gerçekleri kestirebilmesi
Tanrı’ca aydınlatılan bilgiyi gerektirir.
12:26 Horeb Dağı’nda hiç tükenmeyen ateşle yanan çalının ortasında Tanrı’nın Musa’ya
görünerek, “Durduğun
yer kutsal topraktır” dediği, kendisini
İbrahim’in, İshak’ın, Yakup’un Tanrısı
olarak tanımladığı olgu (bkz.
Mısır’dan Çıkış 3:1-6).
15:44 Çarmıha çakılanların ölmesi genellikle çok uzun sürerdi. Bundan daha işkenceli
bir ölüm cezası düşünülemezdi. Kimi
vakit asılanların bacaklarını kırarak
ölümü ivedileştirmeye çalışırlardı (bkz.
Yuhanna 19:31-33).
LUKA
1:4 Yazar Luka yüksek eğitim görmüş bir hekim, aydın bir insandır. İsa’nın dünyaya
geldiği çağın klasik bir bilgini, geniş
çapta gezmiş görmüş bir gözlemcisidir.
Pavlos’un en yakın iş arkadaşı, haber
gezilerinde yoldaşıdır. Gerçek bir Tanrı
bağlısı olduğundan, Tanrı Haberi’ni
insanlara açıklamak için özel yetkiyle
donatılmıştır.
Teofilos ise İsa Mesih’in
yeryüzündeki yaşamı, öğretisi, eylemleriyle
yakından ilgilenen bir düşünürdür. Doktor
Luka’yı İsa’nın doğumu, tanrısal Haber’in
gelişimi konularında nesnel araştırmaya
atayan odur. Böylelikle bu belgenin
oluşmasına, tüm dünyaya yayılmasına
katkıda bulunmuştur. Parşömen karşılığını
kendisi ödemiş olabilir.
1:31 Yehoşua: ‘Tanrı kurtarır’ anlamında kullanılan İbranice adın kısaltılmışı,
İsa’dır. Bu bir halk kullanımıdır.
2:35 Tanrı esinlemesiyle peygamberlik eden Simeon, İsa’nın hem kurtarmaya hem
de yargılamaya geldiğini belirtiyor.
O’nun haçlanışı sonucunda annesi Meryem’in
duyacağı derin acıyı da bildiriyor.
2:49 İsa’nın kendisini Tanrı’nın Oğlu diye tanımlamasını, Tanrı’nın da O’na, “Sen sevgili Oğlum’sun, Sen’den hoşnutum” (3:22)
demesini başlangıçta Meryem’le Yusuf
bile anlayamamıştı. Yusuf’la evlenmeden
önce Tanrı buyruğuyla İsa’ya gebe kaldığında,
Meryem çocuğunun kimliği konusunda kavrayamadığı
birçok gizle karşılaştı, bunlarla boğuştu.
9:53 Samiriyeliler’le Yahudiler arasında birbirini çekememezlik eski ve derin
bir yaraydı.
9:60 Mesih’in çağrısı kesin ve belirgindir. Ruhsal yaşama kavuşan, ruhsal yaşamı
kavrayamayandan ayrımlı davranır. Mesih
ruhsal yaşamı olmayanları ruhsal ölü diye nitelendirir. Belki bu
adamın babası daha ölmemişti bile. Babasının
ölümünü bekleyip ondan sonra İsa’ya
katılmayı amaçladı. Mesih’in ardım
sıra gel çağrısı şimdiki anı kapsar.
Yarın geç olabilir. Üç ayrımlı olay
(Luka 9:57-62)
aynı gerçeğe ışık tutar. Mesih her inanlıdan
mazeret tanımayan bağlılık ve hizmet
bekler.
10:32 Yahudiler’in rahipler ve dinsel görevliler sınıfı. Musa’yla kardeşi Harun,
İsrail’in on iki kolundan Levi soyuna
bağlıdır. Din görevlisinin bu adamın
yardımına yetişmesi gerekirken o sıvışıp
gidiyor.
10:33 En sıcak, en içten ilgiyi bir yabancı gösteriyor. Mesih’in insanlığa duyurduğu
gerçek, sadece yurttaşın insan kardeş
olarak benimsenmesinden çok öteye gider
(bkz.
Matta 5:43-48).
11:38 Bu yıkanma temizlenmekle ilgili değildi. Töreleri, görenekleri uygulamakla
ilgisi olan bir alışkanlıktı.
11:42 Kazancın ve varlığın onda birini (yüzde onunu) Tanrı’ya sunmak, ilkin İbrahim’e
buyrulan çok eski bir yükümlülüktür
(Yaratılış 14:20; 28:22). İsa bu alışıklığın yanı sıra önem taşıyan
ruhsal yükümlülükleri belirtti.
12:25 Başka bir deyişle İsa şunu anlatır: “Kaldı
ki, içinizden hanginiz kaygılanmakla
yaşam süresine bir tek gün ekleyebilir?”
15:8 On drahmi. On parça gümüşten oluşan bir gerdanlık. Düğün için çeyiz çemen olarak bilinen
bu gerdanlık eksilirse kadın evlenemezdi.
16:9,11,13 Zenginlik ilahı, Haksız Mammon. İsa bu çarpıcı simgeyle maddeciliği kınıyor. 8:14’te konuyu somut dille geniş
çapta aydınlatıyor (bkz.
Matta 6:24). Bu söz Kildanice’den
türevdir. Anlamı:
Güvenilen nesne. Tanrı’ya karşı direnen yersel iştah (bkz. Filippililer 3:19;
Matta 6:24). Aslında, hakka saygısı
olmayan zenginlik ilahı olarak bilinir.
17:21 Tanrı’nın insanlığa atadığı hükümran İsa bu soruyu soranların ortasında duruyordu.
22:32 İsa Petros’un kendisiyle ilişkisini kesinlikle yadsıyacağını, sonra da bu
yüreksizliğinden derin pişmanlık duyarak
yeniden Mesih imanına döneceğini önceden
bildiriyor.
22:38 Bu konuşmada İsa efendilerini yitirecek olan öğrencilerin üzüntüyle dolu
duygularını açığa vuruyor. Onlar acaba
kılıç mı, yoksa başka şeyler mi gerekli
diye kafa yorarken, O, “İşte
sizin kaygınız budur!” diye içlerindeki
yersiz düşünceleri iğneliyor.
22:66 Yahudiler’in ileri gelen görgülü yaşlı yetmiş kişiden oluşan en üstün ve
yetkili dinsel-ulusal kurulu (bkz.
Mısır’dan Çıkış 24:1; Çölde Sayım 11:25;
Matta 5:22; Habercilerin İşleri 4:5;
22:5).
23:54 Yahudiler’in Şabat (Cumartesi) günü Hazırlık (Cuma) akşamı güneşin batmasıyla
başlar.
YUHANNA
1:4 Işık sözü İsa Mesih’le ilgili
olarak kullanılır. Bu yazıda yirmiden
çok kez geçer. İsa’nın Işık olarak geleceğini Eski Antlaşma peygamberleri
bildirir. Yeşaya şöyle der: “Karanlıkta
yürüyen halk parlak bir ışık gördü.
Koyu karanlığın sardığı ülkede oturanlar
üzerine ışık doğdu” (Yeşaya 9:2).
1:14 İnsan bedeni kuşanıp yeryüzünde konut kurdu. Bir insan gibi yaşamaya geldi.
<
