SEVİNÇ GETİRİCİ HABER

MATTA

(Tanrı’nın Mesih’i: Hükümran)

 

Önsöz

Bu yazı Sevinç Getirici Haber’in Matta’ya esinlenen parçasıdır. İsa Mesih yeryüzünde hizmete başlarken her kesimden on iki öğrenci seçti, onları Apostolos ‘Gönderilenler’ olarak adlandırdı. Matta on iki öğrencinin adlarını verirken (10:3) kendisini “Gümrük vergisi toplayan Matta” diye tanıtır.

 

Matta Romalılar hesabına gümrük vergisi toplayan bir Yahudi’ydi. Aynı zamanda ‘Alfeos oğlu Levi’ diye de anılır (Markos 2:17). İsa Matta’yı öğrencisi olmaya çağırınca, Matta işini gücünü bırakıp O’nun ardı sıra gitti (Luka 5:27,28). Matta hiç kimsenin sevmediği bir halk kesimindendi. Ama İsa’nın çağrısını duyarak kendisine apayrı bir yön seçti. Çok parlak bir şölen düzenleyerek ona, “Ardım sıra gel” diyen İsa’yı da şölene çağırdı (Luka 5:29). Bu yazının birinci yüzyıl ortalarında Antakya’da yazıldığı, İsa’ya ilişkin bilgi isteyen ilk inanlılara kaynak olduğu varsayılır.

 

Matta’nın insanlığa tanıttığı İsa Tanrı’nın Mesih’idir, gelecek olan Kral’dır (2:2; 21:5; 22:11; 25:34; 27:11,37,42). İsa sekiz kez Davut Oğlu olarak tanıtılır. O, Yeşaya peygamberin sözünü ettiği Tanrı uşağı (12:18), insanların hastalıklarını ve dertlerini yüklenen kişidir (8:17).

 

İsa Eski Antlaşma’da Tanrı’nın belirttiği ruhsal yasalara yepyeni bir anlam verdi (5:21-24, 27-30, 33-37). Yasa’nın harfine değil, ruhuna gösterdiği derin bağlılık biçimci din kuşaklarını öfkelendirdi. İsa’yı ortadan kaldırmayı temel amaç edindiler. En sonunda da bunu başardılar. Biçimci din kuşaklarının bu tutumu Tanrı hükümranlığının onlardan alınıp yaraşıklı ürünleri getirenlere –uluslara– verilmesiyle sonuçlanacak (21:43).

 

Yazar Matta anlattığı olayların Eski Antlaşma peygamberlerince açıklıkla belirtildiğini, “Böylece peygamberlik sözü yerine geldi” diyerek vurgular. 123 kez Eski Antlaşma peygamberlerinin sözlerini aktararak bunların nasıl bütünlendiğini okuyucunun dikkatine getirir. Peygamberlik sözleri kitapta rastlanan olayların bir dokusu gibidir. Bu yazıda ‘Göklerin Hükümranlığı’ sözü otuz kez geçer. Ayrıca Matta, İsa’nın yirmi mucizesine değinir. İsa’nın beş uzun konuşması da bu yazıda yer alır.

Bunlar şu başlıklarla sıralanır:

I.                   Mutluluklarla başlayan sağtöre ilkeleri 5:1-7:27.

II.                İsa’nın öğrencileri hizmete göndermesinden önce açıkladığı gerçekler 10:1-42.

III.             Tanrı’nın hükümranlığıyla ilgili simgesel öyküler 13:1-52.

IV.              Sağlıklı insan ve topluluk ilişkileri 18:1-35.

V.                 İsa’nın dinsel ikiyüzlülüğü kınayan sözleri ve ikinci kez gelişiyle ilgili eskatologya açıklamaları 23:1-25:36.

 

Bu son konuyla ilgili olarak, Eski Antlaşma peygamberlerinden aktarılan açıklamalar ilginçtir (bkz. 24:30).

 

Sözü edilen beş konuşmanın her biri: “İsa bu sözleri sona erdirince” yinelemesiyle noktalanır (7:28; 11:1; 13:53; 19:1; 26:1).

İsa’nın bu öğretişleri çağlar boyu inanlılar topluluğunun yaşam ilkesi ve sağtöre ölçüsü olmuştur.

 

İSA’NIN DOĞUMU VE ÇOCUKLUK ÇAĞI

 

İsa’nın Soyu 1-17

(Luka 3:23-38)

Davut oğlu, İbrahim oğlu, İsa Mesih’in* soy kitabı. [a] ²İshak İbrahim’in oğluydu, Yakup İshak’ın oğluydu. Yahuda ve kardeşleri Yakup’un oğullarıydı. ³Perets ve Zerah Tamar’dan Yahuda’nın oğullarıydı. Hetsron Perets’in oğluydu. Ram Hetsron’un oğluydu. ⁴Aminadab Ram’ın oğluydu. Nahşon Aminadab’ın oğluydu. Salmon Nahşon’un oğluydu. ⁵Boaz Rahab’tan Salmon’un oğluydu. Obed Rut’tan Boaz’ın oğluydu. Yesse Obed’in oğluydu. ⁶Kral Davut Yesse’nin oğluydu.

  Süleyman Uriya’nın karısından Davut’un oğluydu. ⁷Rehoboam Süleyman’ın oğluydu. Abiya Rehoboam’ın oğluydu. Asa Abiya’nın oğluydu. ⁸Yehoşafat Asa’nın oğluydu. Yoram Yehoşafat’ın oğluydu. Uzziya Yoram’ın oğluydu. ⁹Yotam Uzziya’nın oğluydu. Ahaz Yotam’ın oğluydu. Hezekiya Ahaz’ın oğluydu. ¹⁰Manasse Hezekiya’nın oğluydu. Amon Manasse’nin oğluydu.Yoşiya Amon’un oğluydu. ¹¹Yekonya ve kardeşleri Yoşiya’nın oğullarıydı: Babil’e sürgünlük döneminde..

  ¹²Babil’e sürgünlük döneminden sonra: Şealtiel Yekonya’nın oğluydu. Zerubbabel Şealtiel’in oğluydu. ¹³Abiud Zerubbabel’in oğluydu. Elyakim Abiud’un oğluydu. Azor Elyakim’in oğluydu. ¹⁴Sadok Azor’un oğluydu. Ahim Sadok’un oğluydu. Eliud Ahim’in oğluydu. ¹⁵Eleazar Eliud’un oğluydu. Mattan Eleazar’ın oğluydu. Yakup Mattan’ın oğluydu. ¹⁶Meryem’in sözlüsü Yusuf Yakup’un oğluydu. Meryem’den Mesih diye tanınan İsa doğdu. ¹⁷İbrahim’den Davut’a dek tüm kuşak sayısı on dört kuşaktır. Davut’tan Babil sürgünlüğüne dek on dört kuşak, Babil sürgünlüğünden Mesih’e dek on dört kuşak.

 

İsa Mesih’in Doğumu 18-25

(Luka 2:1-7)

  ¹⁸İsa Mesih’in doğumu şöyle oldu: Annesi Meryem Yusuf’la nişanlıydı. Onlar bir araya gelmeden önce Meryem’in Kutsal Ruh’tan gebe olduğu anlaşıldı. ¹⁹Sözlüsü Yusuf doğru biri olduğundan ve Meryem’i küçük düşürmek istemediğinden, onu sessizce bırakmayı uygun gördü. ²⁰Yusuf bunları düşünüyordu ki, Rab’bin meleği düşünde ona görünerek, “Ey Davut oğlu Yusuf!” dedi. “Meryem’i kendine eş olarak almaktan çekinme. Çünkü onda oluşan Kutsal Ruh’tandır. ²¹Bir oğul doğuracak, O’nun adını İsa* koyacaksın. Çünkü O halkını* günahlarından kurtaracak.” ²²Bu olaylar zinciri Rab’bin Peygamber aracılığıyla söylediği söz yerine gelsin diye oldu:

      ²³“İşte erden kız gebe kalacak ve bir oğul doğuracak.

  O’nun adını İmmanuel koyacaklar.”

  İmmanuel ‘Tanrı bizimle’ demektir.

  ²⁴Yusuf uykusundan uyanınca Rab’bin meleğinden gelen buyruğa uydu ve eşini eve aldı. ²⁵Ama bir oğul doğuruncaya dek kendisiyle ilişki kurmadı. Çocuğun adını da İsa koydu.

Doğudan Gelen Bilginler 1-12

İsa Kral Herodes’in* günlerinde, Yahudiye’nin Beytlehem kasabasında doğduğu sırada doğudan Yeruşalim’e gökbilimciler geldi. ²“Yahudiler’in yeni doğan kralı nerede?” diye soruşturuyorlardı. “Çünkü O’nun yıldızını doğuda gördük ve kendisine tapınmaya geldik.”

  ³Gelgelelim bunu duyunca kral Herodes’in yüreği kalktı ve onunla birlikte tüm Yeruşalim’in [b] de.. ⁴Herodes halkın tüm başrahiplerini, dinsel yorumcularını* bir araya getirerek onlara Mesih’in nerede doğacağını sordu. ⁵Onlar, “Yahudiye Beytlehemi’nde” diye yanıtladılar. “Çünkü Peygamber aracılığıyla yazılmıştır:

    ⁶“‘Ey Yahudiye bölgesindeki Beytlehem!

  Yahuda yöneticileri arasında hiçbir bakımdan en önemsizi değilsin.

  Çünkü senden halkım İsrail’i güdecek olan bir yönetici çıkacak.’”

⁷Bunun üzerine Herodes gizlice gökbilimcileri yanına çağırdı, yıldızın ne zaman göründüğünü onlardan kesinlikle öğrendi  ⁸ve onları şu sözlerle Beytlehem’e saldı: “Gidin, çocuğa ilişkin her şeyi inceden inceye araştırın. O’nu bulunca da bana haber iletin ki, ardınızdan ben de varıp O’na tapınayım.” ⁹Adamlar Kral’ın sözünü dinleyerek yola koyuldular. Doğuda gördükleri yıldız önlerinden gidiyordu. Çocuğun bulunduğu yerin üzerine varınca orada durdu. ¹⁰Yıldızı görünce dille anlatılmaz yoğun sevinç duydular. ¹¹Eve girdiler, annesi Meryem’le çocuğu gördüler, yere kapanarak O’na tapındılar. Değerli nesnelerle dolu olan sandığı açıp O’na armağanlar –altın, günlük ve mür*– sundular.

  ¹²Gördükleri bir düşte Herodes’e dönmemeleri doğrultusunda uyarılınca başka bir yoldan ülkelerine döndüler.

 

Mısır’a Sığınış 13-15

  ¹³Gökbilimciler ayrıldıktan sonra Rab’bin bir meleği Yusuf’a düşünde görünerek, “Kalk, çocukla annesini al, Mısır ülkesine sığın” dedi. “Ben sana bildirinceye dek orada kal. Çünkü Herodes yok etmek amacıyla çocuğu arayacak.” ¹⁴Yusuf kalktı, geceleyin çocukla annesini aldı Mısır’a doğru yola koyuldu. ¹⁵Herodes’in ölümüne dek orada kaldı. Rab’bin Peygamber aracılığıyla söylediği söz yerine gelsin diye oldu bu:

  “Ben Oğlum’u Mısır’dan çağırdım.”

 

Suçsuz Çocukların Öldürülmesi 16-18

  ¹⁶Herodes gökbilimciler tarafından aldatıldığını anlayınca çok kızdı. Gökbilimcilerden kesinlikle öğrendiği doğum vaktini göz önünde tutarak, çıkardığı özel bir buyrukla Beytlehem ve yöresindeki iki yaşından küçük tüm erkek çocukları öldürttü. ¹⁷Böylece Yeremya peygamber aracılığıyla söylenen söz yerine gelmiş oldu

 ¹⁸“Rama’da bir ses duyuldu.

  Ağlayış ve acı acı dövünme,

  Çocukları için ağlayan Rahel avutulmak istemiyor,

  Çünkü onlar yok oldu.”

 

Mısır’dan Dönüş 19-23

  ¹⁹Herodes ölünce, Rab’bin bir meleği Mısır’da düş yoluyla Yusuf’a görünerek, ²⁰“Kalk, çocukla annesini al, İsrail ülkesine git” dedi. “Çünkü çocuğun yaşamına kıymak isteyenler öldü.” ²¹Yusuf kalktı, çocukla annesini alıp İsrail ülkesine vardı.

  ²²Yahudiye bölgesinde Herodes’in yerine oğlu Arhelaos’un* krallık ettiğini duyan Yusuf oraya gitmekten çekindi. Düşünde uyarılınca Galile bölgesine çekildi. ²³Varıp Nasıra denen kente yerleşti. Öyle ki, peygamberler aracılığıyla, “O’na Nasıralı denecektir” [c] diye bildirilen söz yerine gelsin.

 

TANRI HÜKÜMRANLIĞI AÇIKLANIYOR

 

Yahya’nın Bildirisi 1-12

(Markos 1:1-8; Luka 3:1-19; Yuhanna 1:19-28)

O günlerde Vaftizci Yahya* belirdi. Yahudiye çölünde sözü yayarak, ²“Günahtan dönün, çünkü göklerin hükümranlığı* yaklaştı” sözleriyle vaaz etmekteydi. ³Yeşaya peygamberin sözünü ettiği kişidir Yahya:

  “Çölden bir ses yükseliyor:

   ‘Rab’bin yolunu hazırlayın,

   O’nun çığırlarını düzleyin.’”

  ⁴Yahya’nın giysisi deve kılındandı. Belinde deri bir kuşak taşıyordu. Yiyeceği çekirgeyle yaban balıydı.

  ⁵Yeruşalim, tüm Yahudiye ve Ürdün yöresinden herkes ona koşuyor, ⁶günahlarını açık açık bildirerek Ürdün Irmağı’nda onun eliyle vaftiz [d] ediliyordu.

  ⁷Ferisiler’le* Sadukiler’den* birçoğunun vaftiz edilmeye geldiklerini görünce Yahya onları, “Engerekler soyu!” diye kınadı. “Gelecek öfkeden kaçmanızı size kim öğütledi? ⁸Günahlarınızdan döndüğünüzü kanıtlayan yaşam ürünü getirin.

  ⁹“Kendi kendinize, ‘Atamız İbrahim’dir’ diye düşünmeyesiniz. Çünkü size belirtiyorum ki, Tanrı İbrahim’e şu taşlardan çocuklar oluşturabilir. ¹⁰İşte balta şimdiden ağaçların dibinde duruyor. İyi ürün vermeyen her ağaç kesilip ateşe atılır. ¹¹Günahtan dönesiniz diye ben sizi suyla vaftiz ediyorum. Ama benden sonra gelen benden daha güçlüdür. Ben O’nun çarıklarını bile taşımaya yeterli değilim. O sizleri Kutsal Ruh’la ve ateşle vaftiz edecek*. ¹²O’nun yabası elindedir. Harman yerini tertemiz edecek, buğdayını ambara toplayacak. Samanı ise hiç sönmeyen ateşle yakacak.”

 

İsa’nın Ürdün Irmağında Vaftizi 13-17

(Markos 1:9-11; Luka 3:21,22)

  ¹³O sırada İsa vaftiz edilmek için Galile bölgesinden Ürdün Irmağı’na, Yahya’nın yanına geldi. ¹⁴Ama Yahya İsa’yı önlemeye kalktı: “Senin elinle benim vaftiz edilmem gerekirken sen mi bana geliyorsun?” ¹⁵İsa, “İzin ver bana” dedi, “Çünkü doğruluğun her gereğini yerine getirmemiz için yaraşan uygulama budur.” Bunun üzerine Yahya O’na izin verdi.

  ¹⁶İsa vaftiz edilir edilmez sudan çıktı. O anda gökler açıldı. Tanrı Ruhu’nun güvercin gibi üzerine indiğini gördü. ¹⁷Göklerden bir ses duyuldu:

  “Sevgili Oğlum budur.

   O’ndan hoşnutum.”

İsa’nın Çölde Denenmesi 1-11

(Markos 1:12,13; Luka 4:1-13)

Bunun üzerine İsa, iblis tarafından denensin diye Ruh tarafından çöle yöneltildi. ²Kırk gün kırk gece oruç tuttu. Sonunda açlık duydu. ³Ayartıcı [e] yaklaşıp, “Eğer Tanrı’nın Oğlu’ysan” dedi, “Buyruk ver şu taşlar ekmek olsun.” ⁴İsa, “Kitap’ta yazılmıştır” dedi:

  “‘İnsan yalnız ekmekle yaşamaz,

   Tanrı’nın ağzından çıkan her sözle yaşar.’”

  ⁵Sonra iblis, İsa’yı Kutsal Kent’e [f] götürdü. O’nu tapınağın kulesine çıkarıp, ⁶“Eğer Tanrı’nın Oğlu’ysan” dedi,  “At kendini aşağıya; çünkü Kitap’ta yazılmıştır:

  ‘Meleklerine senin için buyruk verecek,

  Seni elleri üzerinde taşıyacaklar;

  Ve ayağın taşa çarpmayacak.’”

  ⁷İsa onu yanıtladı: “‘Tanrın Rab’bi denemeyeceksin’ diye de yazılmıştır.”

  ⁸Bu kez iblis, İsa’yı çok yüksek bir dağa götürdü. Yeryüzünün tüm ülkelerini ve zenginliklerini O’na göstererek, ⁹“Eğer yere kapanıp bana tapınırsan” dedi, “Bunların tümünü sana veririm.” ¹⁰İsa, “Çekil şeytan!” diye yanıtladı. “Çünkü Kitap’ta yazılmıştır:

  “‘Tanrın Rab’be tapınacak

  ve yalnız O’na hizmet edeceksin.’”

  ¹¹Bunun üzerine iblis O’nu bıraktı; melekler gelip O’na hizmet etti.

 

İsa’nın Galile’de Hizmeti 12-17

(Markos 1:14,15; Luka 4:14,15)

  ¹²İsa Yahya’nın tutuklandığını duyunca Galile’ye çekildi. ¹³Nasıra’yı bırakıp Zebulun ve Naftali sınırlarında, deniz kıyısında bir kent olan Kafernahum’a yerleşti. ¹⁴Yeşaya peygamber aracılığıyla bildirilen söz yerine gelsin diye oldu bu:

     ¹⁵“Zebulun ülkesi, Naftali ülkesi,

  Deniz yönünde, Ürdün’ün ötesinde ulusların* Galilesi.

   ¹⁶Karanlıkta oturan halk parlak bir ışık gördü.

  Ölüm ülkesinde ölümün gölgesi altında oturanlara ışık doğdu.”

     ¹⁷Bu olaylardan sonra İsa Söz’ü yaymaya başladı. “Günahtan dönün, çünkü göklerin hükümranlığı yaklaştı” diyordu.

 

Dört Balıkçıya Çağrı 18-22

(Markos 1:16-20; Luka 5:1-11)

   ¹⁸İsa Galile Denizi kıyılarında dolaşırken, Simon’la –öteki adı Petros’tur– kardeşi Andreas’a rastladı. Denize ağ atıyorlardı; çünkü balıkçıydılar. ¹⁹Onlara, “Ardım sıra gelin” dedi. “Sizi insan avcısı* yapacağım.” ²⁰Onlar da hemen ağlarını bırakıp O’nun ardı sıra gittiler.

  ²¹Oradan ileriye doğru gidince başka iki kardeşe –Zebedi’nin oğlu Yakup’la kardeşi Yuhanna– rastladı. Babaları Zebedi’yle birlikte teknede ağlarını onarıyorlardı. Onları da çağırdı. ²²Hemen tekneyi de, babalarını da bırakıp İsa’nın ardı sıra gittiler.

 

İsa Öğretiyor, Hastaları İyileştiriyor 23-5:2

(Luka 6:17-19)

  ²³İsa Yahudiler’in sinagoglarında [g] öğreterek, hükümranlığın Sevinç Getirici Haberi’ni* yayarak, halk arasında her rahatsızlığı her hastalığı iyileştirerek tüm Galile bölgesini bir uçtan öbür uca dolaştı. ²⁴Ünü Suriye’de baştanbaşa yayıldı. Bütün hastaları, çeşit çeşit rahatsızlığa tutulanları ve ağrı çekenleri, cinlileri, saralıları, inmelileri O’na getirdiler; hepsini sağlığa kavuşturdu. ²⁵Galile’den, Dekapolis’ten, [h] Yeruşalim’den, Yahudiye’den, Ürdün’ün karşı yakasından gelen yoğun kalabalıklar O’nu izledi.

 

İsa toplulukları görünce dağın yamacına çıktı*. Oturunca öğrencileri* kendisine yaklaştı. ²İsa konuşmaya başlayarak onlara öğretmeye koyuldu:

 

Gerçek Mutluluk 3-12

(Luka 6:20-23)

     ³“Ne mutlu ruhta yoksul olanlara!

   Çünkü göklerin hükümranlığı onlarındır.

    ⁴Ne mutlu yaslı olanlara!

  Çünkü onlar avutulacaklar.

    ⁵Ne mutlu yumuşak huylu olanlara!

  Çünkü onlar yeri miras alacaklar.

     ⁶Ne mutlu doğruluğa acıkıp susayanlara!

  Çünkü onlar doyurulacaklar.

    ⁷Ne mutlu başkasının acısına ortak olanlara!

  Çünkü onlar acılarında destek bulacaklar.

     ⁸Ne mutlu yüreği temiz olanlara!

  Çünkü onlar Tanrı’yı görecekler.

       ⁹Ne mutlu barışçılara!

  Çünkü onlara Tanrı çocukları denecek.

     ¹⁰Ne mutlu doğruluk yüzünden saldırıya uğrayanlara!

  Çünkü göklerin hükümranlığı onlarındır.

     ¹¹Ne mutlusunuz sizleri aşağıladıkları, size saldırıda bulundukları,

  benim yüzümden yalan yere size her tür kötüleyici söz söyledikleri zaman!

 ¹²Sevinin ve coşun.

  Çünkü göklerde büyük armağanınız hazırdır.

  Çünkü sizlerden önceki peygamberlere de bu yolda

  saldırıda bulundular.”

 

Tuz ve Işık 13-16

(Markos 9:50; Luka 14:34,35)

  ¹³“Sizler yeryüzünün tuzusunuz. Ama tuz tadını yitirirse, bir daha ne ile ona tuz tadı verilebilir? Artık sokağa atılıp ayaklar altında çiğnenmekten başka hiçbir işe yaramaz.

  ¹⁴“Sizler dünyanın ışığısınız. Dağ üstünde duran kent gizlenemez. ¹⁵Ne de bir ışık yakıp onu tahıl ölçeği altına koyarlar. Tam tersine ışığı şamdana yerleştirirler; böylece evdekilerin hepsini aydınlatır. ¹⁶Işığınız insanların önünde öyle parlasın ki, sağlıklı işlerinizi görsünler ve göklerdeki Babanız’ı yüceltsinler.”

Ruhsal Yasanın Tümlenmesi 17-20

  ¹⁷“Ruhsal yasayı [i] ya da peygamberleri ortadan kaldırmaya geldiğimi sanmayasınız. Ortadan kaldırmaya değil, ancak bütünlemeye geldim. ¹⁸Doğrusu sizlere derim ki, gök ve yer yok oluncaya dek ruhsal yasadan küçücük bir nokta ya da bir çizgi bile kaldırılmayacaktır. Bildirilen her şey yerine gelinceye dek.. ¹⁹Bu nedenle, bu buyruklardan en küçüğünü bile kim bozar ve insanlara öylece öğretirse, göklerin hükümranlığında ona en küçük denecektir. Öte yandan, kim uygular ve başkalarına da öğretirse, göklerin hükümranlığında ona büyük denecektir. ²⁰Öyleyse size derim ki, doğruluğunuz dinsel yorumcuların ve Ferisiler’inkinden aşkın değilse, göklerin hükümranlığına girmeyeceksiniz.”

 

Öfkenin Yıkıcılığı 21-26

  ²¹“Atalara ‘öldürmeyeceksin’ dendiğini duydunuz. Her kim öldürürse yargılanmayı hak edecektir. ²²Ama ben size derim ki, kardeşine öfkelenen herkes yargılanmayı hak edecektir. Öte yandan, her kim kardeşine aşağılayıcı bir söz söylerse, [j] tüm Kurul’a* karşı sorumlu tutulmayı hak edecektir. ‘Aklı kıt’ diyense cehennem ateşini hak edecektir. ²³Bu nedenle, sunakta armağanını sunarken, kardeşinin sana dargın olduğu aklına gelirse, ²⁴armağanını olduğu yere, sunağın önüne bırak, git önce kardeşinle barış. Ondan sonra dönüp armağanını sun. ²⁵